آشنایی با خواص دارویی و درمانی گیاه گلپر ” Heracleum persicum “

گلپر گیاهى گلدار، علفى و چندساله از تیره چتریان است. این گیاه، بومى ایران است و در ناحیه‌هاى نمناک کوهستانى ایران و مناطق پیرامونى مى‌روید.

گل‌هاى آن سفید مجتمع به صورت چتر در انتهاى ساقه‌هاى گل‌دهنده در قسمت بالاى گیاه ظاهر مى‌شود. میوه آن تخم مرغی، کمى ضخیم و معطر به رنگ سبز تیره به طول ۵/۱ تا سانتى‌متر است.

همه گونه‌هاى سرده گلپران معطر هستند و برخى گونه‌ها در آشپزى ایرانى به عنوان ادویه کاربرد دارند.

گونه‌هاى دیگرى از گلپر (مثل گونه کاندیکانز) در صنعت داروسازى کاربرد دارد.

برگ‌هاى آن با چاک‌هاى عمیق به شکل پنجه غاز شبیه برگ آنژلیکا، به طورى که این چاک‌ها برگ را به چند نیمه برگ تقسیم مى‌کند و هر نیمه برگ نوک‌تیز و دندانه دار است.

این گیاه دارای مواد معطر مخصوص، مرکب از صمغهای مختلف است. جوانه ها، ساقه ها و غنچه های نورسته آن بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد. دانه های خشک این گیاه که بسیار معطر است همراه با اغذیه و به عنوان ادویه مصرف عمومی و همگانی دارد.

برگها و ساقه های گلپر در زمستان از بین می رود ولی ریشه های ضخیم آن باقی مانده و در بهار سال بعد ساقه های بلند دیگری از آنها رشد می کند و بالا می رود.

ساقه گلپر توخالی و ضخیم بوده و ارتفاع آن گاهی از قد انسان هم بلندتر است، برگ آن شبیه برگ کلم، ولی بزرگتر و گل آن چتری و سفید رنگ است که ثمرش (میوه اش) پس از رسیدن، سفید و مدور و پهن و شبیه به سکه پول بوده و بسیار خوشبو است.

ساقه و برگ گلپر که گلپر ترشی نامیده می شود، دارای همان خواص است و خوردن آن با خوراک و یا افزودنش به ترشی ها بسیار مفید بوده و از فساد و خراب شدن ترشی نیز جلوگیری می کند. طبیعت گلپر گرم بوده و آن را با اسامی (کاشم) و Heracleum.persicum نیز می شناسند.

گیاه گلپر گیاهی معطر است واز قدیم آن را برای خوش بو کردن غذا به کار می برند.

مصرف همزمان آن با ماست  توصیه می شود. طبق تحقیقاتی که توسط اینجانب و دوستان در مورد این گیاه انجام گرفته  گلپر خاصیت ضد میکروبی هم داره و کشنده باکتری هاست .

فارسى گلپر «انگدان» است ولى عده‏اى آن را «انجدان» نامیده‏اند.

گلپر دو نوع است، یکى خوشبو که به آن گلپر و کولاپر می‏گویند.

نوع دوم انجدان بد بو است که به آن گیاه انغوزه، گیاه انگژد، گیاه انگشت گنده، گیاه حلتیت منتن و گیاه حلتیت سیاه می‏گویند.

نوع خوشبوى آن در همه کوهستان‌هاى ایران خصوصا دامنه البرز و قسمت‌هاى شمالى شمیران، گچسر، رودبار قصران، جاده شمشک و مغرب ایران به عمل می‏آید و نوع بد بوى آن در جنوب شرقى ایران، استان فارس و کوه‏هاى خراساس به طور خودرو به عمل آمده که از صمغ آن که انغوزه و انگژد خوانده می‏شود، جهت صادرات استفاده می‏کنند، ولى به صمغ نوع خوشبوى گلپر که مفیدتر است، در حال حاضر توجهى نمی‏شود.

بهترین نوع آن در نقاط کوهستانى ایران به عمل می‏آید و انواع دیگر از گلپر در بعضى از کشورهاى آسیایى و آفریقایى دیده می‏شود و یک نوع سوم به نام انجدان رومى است که خواص زیادى داشته و در ایران دیده نشده است.

میوه نوع معطر گلپر پس از رسیدن به شکل پولک نازکى در می‏آید که آن را کوبیده، با انار، یا سیب زمینى پخته یا باقلاى پخته می‏خورند تا از ایجاد نفخ آنها جلوگیرى نماید.
ترکیبات شیمیایی گلپر
مواد شیمیایی موجود در گلپر عبارتند از: استات هکسیلیک، استات استیلیک و بوتیرات متیلیک و بوتیرات اتیلیک و اسید های مختلف دیگر که بوی تند آن از آنهاست.

از نظر ترکیبهای شیمیایی،در گیاه گلپر اسانس روغنی و فرار وجود دارد که از گرد آن برای معطر ساختن بعضی غذاها استفاده می شود،از نظر خواص درمانی ،گلپر ضد نفخ است و به هاظمه و رفع سوء هاظمه کمک می کند.

آنتول در گلپر وجود دارد ،موارد استفاده آن به قرار زیر است:

۱- استفاده وسیع از آنتول به عنوان طعم دهنده در صنایع غذایی و دارویی به دلیل بو و طعم دهنده در صنایع قنادی و شیرینی،در محلولهی دهن شوی،در خمیر دندان و یا گرده های مورد استفاده در دندانپزشکی در آشامیدنیهای غیر الکلی و فرآورده های دارویی دیگر.

۲-استاده ازآنتول به عنوان معطر کننده در صابون و خمیر دندان

۳-به عنوان عامل حساس کننده در بیرنگ کردن فیلمهای عکاسی رنگ

۴-به عنوان عامل جذب کننده مواد در مشاهدات میکروسکوپی

۵–به عنوان عامل ضد نفخ در مصارف دارویی

۶-استفاده از آنتول در سنتز آلدئید
۷-تهیه دی هیدرو آنتول به طریقه نیمه سنتزی
۸-تهیه پارامتوکسی هیدرو تروپیک آلدئید
با وجود تمام خواص دارویی مثبت آنتول نباید از گرد گلپر به مقادیر زیاد مصرف کرد چون ایجاد طپش قلب می کند.

خواص غذایی – دارویی گیاه گلپر
۱- گیاهی است مقوی معده و سایر اندامهای دستگاه گوارش و دفع کننده نفخ دستگاه گوارش.
۲- ترشحات معده را زیاد کرده و سموم بدن را دفع می کند.
۳- ضد عفونی کننده و میکروب کشی قوی است.
۴- خوردن آن شیر زنان را زیاد کرده، همچنین باعث افزایش ترشح عرق بدن می شود.
۵- دارویی است مدّر (ادرارآور)
۶- دانه گلپر برای افراد مبتلا به بیماری استسقاء مفید بوده و این بیماران می توانند مقدار هشت گرم از پودر دانه گلپر را در دهان ریخته و بخورند، پس از آن نیز مقداری آب گرم میل نمایید.
۷- خوردن آن به میزان کم، باعث نشاط و شادی شده و در هضم غذا موثر است.
۸- پودر دانه گلپر به عنوان یک داروی کشنده برای بعضی کرمهای داخل روده مصرف می شود.
۹- برای کمردرد رطوبی نیز مفید بوده و می توان آن را همراه با غذاها میل نمود.
۱۰- گلپر قطع کننده بلغم و دفع کننده باد و نفخ شکم است.
۱۱- مصرف گلپر باعث تسکین سینه درد شده و درمان کننده سکسکه است. اشتهاآور خوبی نیز می باشد.
احتمالا گلپر خواص زیر را نیز دارد :

از نفخ معده جلوگیرى می‏کند.

بهترین دارو براى معالجه هیسترى است.

تحریک کننده اشتها بوده و دستگاه‌هاضمه را تقویت می‏کند.

در ریشه آن خواص بیشمارى نهفته، اگر از تشنج و ناراحتى‌هاى عصبى رنج می‏برید از آن استفاده کنید.

گلپر را جهت معالجه هیسترى (صرع)، عفونت‌هاى عصبى و عفونت‌هاى دستگاه تنفس تجویز می‏کنند.

خوردن گلپر ذهن را باز و حافظه را زیاد و نسیان را کم می‏کند و ابلهى و حماقت را از بین می‏برد. براى فلج، لقوه و بى‌حسى اعضا مفید است.

گلپر از ضرر غذاهاى سنگین و داروهاى سمى می‏کاهد و براى بیمارانى که مبتلا به یرقان، استسقا و سکسکه هستند، مفید می‏باشد.

این گیاه مقوى کلیه و از بین برنده بلغم است. براى درد سینه، سرفه و مفاصل مفید است.

ضماد گلپر باموم و روغن جهت سیاتیک و امثال آن با روغن زیتون جهت از بین بردن سیاهى زیر چشم و مالیدن مطبوخ آن با سرکه و پوست انار جهت بواسیر نافع است.

پاشیدن گرد گلپرروى زخم‌هاى خوره‏اى و جذام سودمند می‏باشد.

ریشه گلپر قوی‏تر از سایر اعضاى این گیاه بوده، مالیدن آن روى ورم‌ها مفید است.

مقوی معده و سایر اندامها بوده و سموم بدن را دفع می کند – شیر زنان را زیاد کرده

مصرف گلپر در آشپزی :

ترشی‏اى که با برگ و ساقه نوع خوشبوى این گیاه درست می‏شود، ضد عفونى کننده معده بوده و براى معالجه کم اشتهایى و از بین بردن اخلاط غلیظ معده به کار می‏رود.

گلپر غذا را نرم می‏کند و بوى دهان را بر می‏گرداند، مقوى معده بوده و بلغم را از بین می‏برد. اشتها را بر می‏انگیزد و مقوى‌هاضمه می‏باشد.

با ساقه و برگ آن ترشى گلپر درست می‏کنند. گلپر بادشکن بوده، نفخ و ناراحتى‌هاى دستگاه‌هاضمه را از بین می‏برد. این گیاه ضدعفونى کننده بوده و پادزهر سموم است. ضد تشنج، ضد کرم و ضد حشرات نیز می‏باشد.

تذکر
۱- مصرف مقدار زیاد گلپر سبب سقط جنین می شود. از این رو زنان باردار در خوردن زیاد آن مجاز نیستند.
۲- مقدار خوراک مجاز پودر دانه گلپر چهار گرم است.

گلپر (تخم بالدورقن )

گلپر گیاهی است معطر که می‌ توان از تمام بخش های آن در صنعت غذا و دارو استفاده کرد. گلپر گیاهی چند ساله از تیره جعفری است که بیشتر در نقاط مرتفع کوهستان های ایران و نقاط دیگر می روید، با ریشه های ضخیم و برگ های کاملا بریده که پیشینیان برای آن خواص بسیاری شمرده اند، از جمله اینکه موجب نیروی بدن می شود ولی متاسفانه زیاد مورد توجه قرار نگرفته است. خواص گلپر: در طب سنتی، گلپر، هضم کننده غذا و تقویت کننده معده است. برای بهره بردن از خواص ضد نفخ گلپر، بهتر است یک گرم از پودر دانه‌های این گیاه را همراه رازیانه بعد از غذا و با آخرین لقمه به اندازه نصف قاشق غذاخوری بخورید. از آنجا که گلپر طبیعت گرم و خشکی دارد، افراد گرم مزاج باید دانه‌های این گیاه را یک شب در سرکه بخوابانند و بعد از ۲۴ ساعت و خشک شدن دانه‌ها، آن را پودر و استفاده کنند. خوردن گلپر ذهن را باز و حافظه را زیاد و نسیان را کم می کند و ابلهی و حماقت را از بین می برد. برای فلج، لقوه و بی حسی اعضا مفید است. غیر از خواص درمانی از دیگر کاربردهای گلپر در طب سنتی، “تلطیف گوشت‌ها” به خصوص گوشت آبزیان و ماهی است و توصیه می‌شود به عنوان ادویه در پخت ماهی از گلپر استفاده کنید. مضرات گلپر: >>> اما مصرف بیش از ۲ گرم گلپر در روز در دوران بارداری به خصوص ۳ ماهه اول جایز نیست زیرا باعث “سقط جنین” می‌شود. گاهی مصرف گلپر در افراد گرم مزاج باعث سردرد می‌شود، در این صورت می‌توانند گلاب بو کنند تا سردردشان رفع شود.

منبع نوشته:http://7ganj.ir/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5-%D9%88-%D9%85%D8%B6%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D9%84%D9%BE%D8%B1/

خواص درمانی دمنوش گلپر+خواص معجزه آسای گلپر در زمینه زیبایی پوست

تاثیر بر روی دستگاه عصبی
-دمنوش گلپر ، ضد صرع قوی و ضد فراموشی می باشد.
-دمنوش گلپر ذهن را باز و حافظه را قوی می کند.
تاثیر بر روی دستگاه ادراری و تناسلی

 

-گلپر داروی مناسبی برای تقویت قوه جنسی است و برای اعاده سلامت نیروی جنسی در حالاتی که هیچ نوع مرض روحی و جسمی وجود ندارد موثر است.
تاثیر بر روی پوست
-برگ ها و ریشه های گیاه گلپر برای درمان کورک ، سیاه زخم ، زخم های معمولی ، آبسه، و محل گزیدگی حشرات به کار می رود.
-دمنوش گلپر ، برای درمان جوش و دمل به کار می رود.
تاثیر بر روی دستگاه قلبی-عروقی
-دمنوش گلپر ،تقویت کننده قلب و عروق است .
تاثیر بر روی دستگاه گوارش
-دمنوش گلپر اشتهاآور است.
-در کمک به هضم غذا موثر است.
-ضد اسهال می باشد.
-دفع کننده باد و نفخ شکم است .
- دمنوش گلپر ترشحات معده را زیاد می کند وسموم بدن را دفع می نماید.
-در دفع صفرا موثر است و تداوم آن برای سوزاندن چربی ها ی بدن مفید می باشد.
تاثیر بر روی غدد
-شفابخش بیماری یرقان است.
-پاک کننده کبد است.
خواص دیگر
-ضدعفونی کننده و میکروب کش قوی است.
-گلپر ، بهترین مصلح برای انار ، آب انار، عدسی و باقلا می باشد.
موارد منع مصرف و عوارض جانبی
مصرف مقدار زیاد گلپر سبب سقط جنین می شود ؛ از این رو ، زنان باردار مجاز به خوردن زیاد آن نیستند.
طبیعت
طبیعت گلپر از نظر طب سنتی ایران ، گرم و خشک است

کتاب دمنوش های ایران زمین -دکتر مهدی فهیمی

 

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

در این مقاله به شما مطالبی را در زمینه ی خواص معجزه آسای گلپر ارائه می دهیم:در طب سنتی ایران نسخه ای ساده و بسیار کاربردی وجود دارد ، که برای درمان کبودی و سیاهی دور چشم از سوی درمان گران توصیه شده است ، برای تهیه ی این نسخه نیاز به برگ های خشک شده ی گلپر و مقداری روغن زیتون داریم .

 

گلپر از جمله گیاهان دارویی گرم و خشک است که بسیاری از ما ایرانی ها از آن برای خوش عطر و خوشبو کردن غذاها استفاده می کنیم ولی غافل از خواص معجزه آسای آن در زمینه ی زیبایی پوست هستیم.

گلپر، گیاهی برای درمان سیاهی دور چشم

 

برای تهیه ی این مخلوط کافی است برگ های گلپر را درون مخلوط کن به صورت پودر در آورده و ان را با یک قاشق چای خوری روغن زیتون طبیعی مخلوط کنید و به مدت ۱۵ دقیقه روی حلقه ی چشم و سیاهی های زیر چشم ماسک کنید سپس این ماسک را برداشته و صورتتان را با آب نیم ولرم بشویید و حتی الامکان این کار را هر شب تکرار کنید تا نتیجه ی بهتری ببینید.

با گیاهان دارویی و معجزه گر منطقه مغان بیشتر آشنا شوید

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی آران مغان، عکس هایی از انواع گیاهان دارویی، میوه جات و سبزیجات وحشی در منطقه مغان؛ البته ممکنه این گیاهان و سبزی ها در دیگر مناطق مختلف کشورمان به نام های دیگر نیز بشناسند.

 

* گیاه کبر – هندوانه کوهی یا به زبان ترکی (داغ قارپوزی)*

کَبَر، لگجی، لیجین، خاروک یا علف مار (نام علمی: Capparis spinosa) یکی از گیاهان است. کبر از راسته میخک‌سانان (Caryophyllales)، تیره کبریان (Capparaceae) ، سرده کبرها (Capparis) است.

گیاه کبر (داغ قارپوزی) یا هندوانه کوهی با نام علمی کاپرس (capers) که در کوهها و ارتفاعات و تپه های پلدشت آذربایجان شرقی ،غربی و دشت مغان (اصلاندوز) استان اردبیل رشد می کند.این گیاه بومی مناطق گرمسیری غرب و مرکز آسیاست ، پراکندگی آن از اقیانوس اطلس ، مراکش ، تونس تا دریای سیاه ، ارمنستان ، نواحی شرقی دریای خزر تا افغانستان و هند امتداد دارد.

ضخامت هر دانه ۰٫۲ تا ۰٫۳ است.

 

کبر گیاهی بوته مانند است و دارای شاخه‌های چوبی باریک و دراز است که شاخه‌های کهنسال آن بی برگ ولی شاخه‌های جوان آن دارای برگ‌های کوچک، باریک و به درازای ۱۲-۴ میلیمتر و منتهی به نوک خار مانند است.این گیاه ریشه بسیار سخت و بلند با پوست کلفت دارد که پس از خشک شدن از مغز چوبی آن جدا می شود. این گیاه ممکن است تا سی سال عمر کند.میوه این گیاه کروی شکل (به درشتی یک گیلاس کوچک)، بدون تار و به رنگ سبز با خطوط موازی سبز و یا زرد کمرنگ است و درون میوه آن قرمز و پر از دانه های کوچک و لزج است.

 

 

ویژگی های دارویی

این گیاه در پزشکی کهن یونانی و عرب مورد استفاده قرار می گرفته است. پوست این گیاه مزه ی تند و گس و اثر آرام کننده، معرق و نرم کننده دارد و در رفع سرفه و آرام کردن حملات آسم و دفع کرم ، کارساز بوده و در درمان دانه‌های پوستی سودمند است.

 

 

*قارچ دنبلان/توبر یا به زبان ترکی (دنبلان)*

قارچ دُنبَلان (Truffle) نوعی قارچ خوراکی گرانقیمت و کمیاب است. این قارچ در گونه‌های مختلف به رنگهای قرمز تیره، خاکستری، سفید، بنفش و سیاه یافت می‌شود ولی لذیذترین نوع آن دارای پوستهٔ سیاه‌رنگ است. دو نوع سیاه و سفید این قارچ گران‌قیمت‌ترین قارچ‌های دنبلان زیرزمینی هستند.

بیش‌ترین میزان مصرف قارچ دنبلان در رستوران‌ها، صنایع غذایی، تهیهٔ انواع سس‌ها و روغن‌های معطر و نیز داروسازی است.[۶] سر آشپز معروف فرانسوی، ژان آنتلم بریلا-سوارین (Jean Anthelme Brillat-Savarin)، دنبلان را الماس آشپزخانه لقب داده است.[۷]

 

قارچ دنبلان، که در عمق تقریبا ۳۰ سانتیمتری و در مجاورت ریشه گیاهان رشد می‌کند، شکلی شبیه سیب زمینی دارد و اندازه آن از یک فندق تا اندازه یک پرتقال می‌باشد . دنبلان به حالت طبیعی در بسیاری از مناطق معتدل دیده می‌شوند و آنها را به وسیله سگ یا خوک پیدا می‌کنند.[۸] قارچ دنبلان کوهی سفید در سال ۲۰۰۱ به قیمت هر کیلو بین ۲۰۰۰–۴۵۰۰ دلار امریکا بفروش رفته‌است.[۹] در دسامبر ۲۰۰۹ آنها به قیمت ۱۴،۲۰۳ دلار بر کیلوگرم فروخته می‌شدند. رکورد قیمت یک دنبلان سفید در دسامبر ۲۰۰۷ زده شد؛ کازینو داری به نام استانلی هو (Stanley Ho) مبلغ ۳۳۰،۰۰۰ دلار برای خرید یک دنبلان ۱٫۵ یک کیلویی پرداخت کرد.[۱۰]"

در سی سال گذشته تلاش‌های جدیدی برای تولید انبوه دنبلان آغاز شده است. حدود ۸۰٪ دنبلان مصرف شده در فرانسه در مزارع پرورشی بعمل میاید. با این‌حال، هنوز میزان تولید به سطح سال ۱۹۰۰ نرسیده است. مزارع دنبلان در کشورهای انگلیس، ایالات متحده آمریکا، اسپانیا، سوئد، نیوزیلند، استرالیا و شیلی فعال هستند. (ویکی پدیا)

با توجه به آغاز بارندگي هاي بهاره و مساعد شدن شرايط رشد دنبلان ها، جمع آوري، خريد و فروش و مصرف اين قارچ ها در رويشگاه هاي اين قارچ در كشور بخصوص در دشت مغان از رونق خاصي برخوردار شده است.

بخشي از خواص دارويي و پزشكي قارچ دنبلان بر اساس مستندات علمي و تحقيقات آزمايشگاهي و برخي ديگر در ميان مردم مناطق مختلف و بر اساس تجربيات شخصي و در طول سال هاي متمادي به اثبات رسيده است.

 

در طي نمونه برداري از قارچ هاي دنبلان در طي سال هاي گذشته، با مطرح كردن سؤالاتي از مردم مناطق مختلف كشور، در مورد خواص اين قارچ، مردم از آن به عنوان يك غذاي نيرو بخش و مقوي ياد كرده و تغذيه از آن در فصل بهار را براي جلوگيري از انواع بيماري ها در طول سال مؤثر مي دانند.

در ميان مردم منطقه مغان اعتقاد بر اين است كه دنبلان تأثير چشمگيري در كاهش قندخون در ميان مبتلايان به ديابت دارد. و از آن به عنوان غذايي مقوي و دارويي در درمان بيماري هاي چشمي ياد مي شود.

در حديثي از رسول اكرم نقل شده است: قارچ دنبلان مائده اي از جانب خداوند و از گياهان بهشتي بوده و مصرف آن براي بيماري هاي چشمي سودمند است ( بحارالانوار، جلد 62، صفحه 145، حديث 3 ).

مردم مغان نيز مصرف دنبلان را در درمان عوارض پيري موثر دانسته و آن را به عنوان عامل جواني مي شناسند. بر اساس تحقيقات علمي انجام شده تاكنون تأثيرات آنتي بيوتيكي قارچ در برابر ميكروب ها و عوامل بيماريزا، تأثير آنتي اكسيداني در برابر انواع عوامل سرطان زا و محافظت از كبد در برابر بيماري هاي كبدي به اثبات رسيده است.

 

* گیاه کنگر یا به زبان ترکی (گانگال) *

كنگر (گانگال) معمولی گیاهی است با برگ‌های خاردار و ساقه‌های ضخیم شبیه به كرفس كه از آن در پخت سوپ، خورش و حتی به‌صورت خام در سالاد استفاده می‌كنند.البته باتوجه به اینكه برگ‌های آن تیغ‌های ریز و تیزی دارند، هنگام پاك‌كردن مراقب دستان خود باشید؛ پس بهتر است از دستكش استفاده كنید.كنگر طبیعتی گرم و خشك دارد و به همین علت آن را با ماست نیز می‌خورند و در ضمن برای آن دسته از افرادی كه گرم‌مزاج هستند، خوردن آن توصیه می‌شود.

 

يكی از ويژگی های كنگر، اين سبزی بهاری خاصيت غير قابل انكار آن در درمان تسكين بيماری نقرس و تصلب شرائين است. مصرف برگ ها و ميوه گياه كنگر در رژيم غذايی روزانه تاثير زيادي در تسكين دردها و درمان نقرس و تصل شرائين دارد. اين گياه در حقيقت با خاصيت پاكسازي عروق موجب تخليه رسوب ها و اخلاط مزاحم از رگ هاي خونی می شود. از طرفی ميوه و برگ كنگر به جهت داشتن ميزان قابل ملاحظه اي فيبر، املاح معدني و ويتامين هاي A، B و E در گروه مفيدترين گياهان و سبزيجات قرار مي گيرد كه ضمن تنظيم عملكرد كليه ها و افزايش ميزان ادرار مي تواند به عنوان يك ملين و مسهل گياهي معتدل براي درمان افرادي كه دچار يبوست هاي خفيف هستند استفاده شود. در حقيقت تهيه خورش يا آش كنگر كه با كمك ليموترش تازه طعم دار شده باشد، تاثير زيادی در درمان يبوست و بهبود عملكرد دستگاه گوارشی به ويژه روده ها خواهد داشت. (تبیان)

مواد مغذی اصلی موجود در 100 گرم کنگر خام

انرژی	18 کیلو کالری
پتاسیم	360 میلی گرم
آهن	1 میلی گرم
فولات	21 میکروگرم
کلسیم	41 میلی گرم
پتنوتنیک اسید	3/0 میلی گرم
ویتامین B1	1/0 میلی گرم
سدیم	27 میلی گرم
بتاکاروتن	39 میکروگرم
فیبر	4 گرم

 

خواص درمانی

* كنگر ضدعفونی‌كننده، اشتهاآور، تب‌بر و هضم‌كننده غذاست و درضمن، مصرف آن باعث تقویت دستگاه گوارش می‌شود.

* این گیاه و به‌خصوص برگ آن ادرارآور و نیروبخش است و در ضمن قلب را نیز تقویت می‌كند.

* كنگر در درمان یرقان، نارسایی كبد و كم‌خونی مؤثر بوده و از كبد در برابر سموم شیمیایی محافظت می‌كند.

 

* محققان معتقدند وجود ماده‌ای به نام سینارین در عصاره برگ كنگر، باعث كاهش كلسترول و تری‌گلیسیرید خون می‌شود. در ضمن همین ماده به همراه ماده دیگری به نام اسید كافئیك موجود در كنگر، كبد را در برابر عفونت حفظ می‌كنند. (تبیان)

زمان روییدن این گیاه

زمان به گل نشستن این گیاه از بهار تا نیمه ی تابستان است که به عواملی چون شرایط اقلیمی و گرمای هوا وابسته است. دم برگ داخلی سفید رنگ، راس ساقه و هاگدان قسمت های خوراکی این گیاه را تشکیل می دهد که در سوپ،خورش و سالاد مورد استفاده قرار می گیرد.

در یونان و مصر باستان، این گیاه به دلیل نقش کمکی در هضم مواد غذایی مورد توجه قرار گرفت و در قرن 16 میلادی در اروپا یکی از سبزیجات معروفی بود که توسط اشراف مصرف می شد.

کنگر در زبان محلی ما "گانگال" نامیده می شود که در منطقه مغان و در اطراف زمین های کشاورزی اطراف کانال آبیاری پارس آباد، اصلاندوز، در زمینهای شرکت"کشت و صنعت مغان و حریم جاده های اصلاندوز تا پارس آباد" یافت می شود. بسیاری از گردشگران و میهمانان در هنگام ورود به دشت مغان حدالامکان این گیاهان را جمع آوری کرده و از آن در غذاهای خود استفاده می کنند.

 

*کاکوتی یا به زبان ترکی (کهلیک اُوتی)*

کاکوتی (کهلیک اُتی) (Ziziphora tenuior L) گیاهی از تیره نعنائیان است که کاربرد های غذایی و دارویی دارد و عطر آن نزدیک به آویشن و Oregano است.

این گیاه چند ساله است وبوته‌های آن پرپشت و ارتفاع آن بین 10 تا20 سانتی متر می‌باشد و دارای گل‌های صورتی است.

این گیاه با آویشن هم خانواده است. در زبان مردم رودبار استان گیلان به آن «پلنگ مشت» می‌گویند و این سبزی طعم دهنده اصلی غذایی به نام شامی رودباری است.

در آذربایجان به آن کهلیک اُتی (Kəhlik oti) و یا ککلیک اوتی (Kəklik oti) به معنای علف کبک گفته می‌شود. یکی از تیره‌های این گیاه که در مناطق کوهستانی شمال خراسان به وفور یافت می‌شود به زبان کردی کرمانجی آنوخ نام دارد.

کاربرد خوراکی

این گیاه در نواحی کوهستانی ایران (بخصوص کردستان) به عنوان ادویه در غذاها کاربرد وسیعی دارد و عطر آن بسیار نزدیک به آویشن و Oregano و کمی هم شبیه به پونه است.

در تهیه غذاهای ایتالیایی جایگزین بهتری نسبت به آویشن برای Oregano است. از برگ‌های خشک‌شده و خردشده کاکوتی به عنوان طعم‌دهنده در دوغ استفاده می‌شود و برخی از دوغ های بسته بندی شده در ایران این ادویه را دارند. چوپان‌ها و کوه نوردان تازه کاکوتی را جمع آوری می‌کنند و چای آن را نوشیدنی گوارایی می‌دانند.

در آذربایجان در فصل بهار مردم محلی این گیاه را جمع آوری و به چای اضافه می کنند. استفاده از خشک شده این گیاه هم به صورت کامل یا پودر شده در این منطقه مرسوم است. در کشورهای اروپایی مانند آلمان این گیاه به صورت زنده در فروشگاه ها و در گلدان های کوچک به فروش می رسد.

خواص درمانی

گرم و خشک ضد باکتری خلط آور ضد سرما خوردگی و ضد عفونی کننده روده. کاکوتی که در گویش محلی خراسان به آن آنخ یا آنوخ گفته می‌شود دارای نام علمی Ziziphora tenuior L. از خانواده Lamiaceae می‌باشد. Thymus که نام علمی آویشن می‌باشد نیز از خانواده Lamiaceae می‌باشد. هر چند اثرات این دو گیاه بسیار شبیه همدیگر می‌باشند.

آویشن بیشتر در بیماریهای تنفسی استفاده می‌گردد ولی کاکوتی اغلب در درمان اختلالات گوارشی نظیر اسهال و دل پیچه کار برد دارد.

 

* علف چشمه یا به زبان ترکی (بولاغ اوتی)*

این سبزی به صورت وحشی در فصل بهار بیشتر در آش کاربرد دارد. نام‌های دیگر آن عبارتند از آب تره، شاهی آبی، جرجیر بیابانی، ترتیزک آبی، علف چشمه، قره العین و ...

در طب سنتی، بولاغ اوتی دارای طبعی «گرم و تر» است. بولاغ اوتی به تیره شب‌بو تعلق دارد. گیاهی است علفی و پایا که از ساقه‌های خوابیده آن که عموما ضخیم و گوشت‌دار است، ریشه‌های کوچک و سفید رنگ به صورت شبکه‌ای خارج می‌شود که ارتباط آنها در نقاط مختلف زمین را باعث می‌گردد. برگهای آن متناوب و گوشت‌دار به رنگ سبز تیره و عاری از کرک است. در قسمت انتهایی ساقه آن گلهای سفید رنگی مجتمع به شکل خوشه ظاهر می‌شود که پس از آمیزش هر یک میوه‌ای به صورت خورجین و به طول 2 تا 2.5 سانتیمتر تبدیل می‌گردد.

دانه‌اش قهوه‌ای رنگ مدور و واقع در دو ردیف در داخل میوه است، طول ساقه آن به تناسب شرایط محیط زندگی تفاوت می‌کنند. بطوری که در جریانهای آب کم عمق ساقه‌اش کوتاه ولی در جریانهای آب نسبتا عمیق که زلال نیز باشد از 2 متر هم تجاوز می‌کند. نمونه‌هایی از این گیاه در ارتفاعات زیاد می‌رویند. معمولا طعمی تلخ دارند و برعکس نمونه‌هایی که در اعماق زیاد آب رشد می‌کنند طعم تند خود را از دست می‌دهند.

خواص درمانی:

این سبزی شامل ویتامین‌های زیادی چون B کمپلکس، به خصوص B۱, E,C و دارای املاحی چون گوگرد، سدیم، ید و کلسیم و همچنین دارای پنی‌سیلین گیاهی می‌باشد.

بولاغ اوتی خاصیت نیروبخشی داشته و مصرف آن باعث طول عمر در افراد می‌شود.

استفاده از آن به صورت خام، پایین آورنده قند خون است. جوشانده آن در تسکین ناراحتی‌های قلبی و ورم قوزک پا موثر است.

بولاغ اوتی اشتهاآور خوبی محسوب می‌شود و در مادران شیرده، خاصیت شیر افزایی دارد و استفاده از آن به خانم‌هایی که دچار سرطان سینه هستند، توصیه می‌شود.

مصرف بولاغ اوتی، باعث درمان ناراحتی‌هایی چون آسم، سل ریوی، برونشیت، اختلالات هاضمه، گواتر، اسهال خونی، زخم‌های واریسی، راشیتیسم، یرقان، اسکوربوت، رماتیسم، نقرس و انواع ناراحتی‌های کلیه، کبد و  برای بیماریهایی مثل زردی نوزاد استفاده می‌شود.

مصرف آن با عناب، درمان تب بوده و در رفع این بیماری خصوصا در زمستان (به صورت لوسیون) موثر است.

موارد منع مصرف این سبزی عبارتند از:

۱) استفاده از این سبزی در بعضی افراد ایجاد سوءمزاج می‌کند.

۲) افرادی که دچار هموروئید (بواسیر) هستند نبایستی از آن مصرف کنند.

۳) مصرف این سبزی برای خانم‌های نابارور مضر است.

۴) مصرف زیاد این سبزی در بدن ایجاد سودا می‌کند.

تذکر: در بعضی اشخاص ایجاد تشنجات دردناک مثانه و در برخی موارد عدم دفع ادرار می نماید، در زنان باردار موجب تشنج در رحم و در نتیجه باعث سقط جنبن می گردد.

 

* نسترن کوهی - گیلدیک یا شیلانگ*

نام گیاه: نسترن کوهی, گل سرخ وحشی, گل سرخ بری , گل باغی یا گل باخی - گل محمدی

 نام محلی: در آذربایجان و اردبیل: گیلدیک و در کردی به شیلانگ معروف است

نام علمی: Rosa canina L.

نام انگلیسی: Dog rose – pig rose

تیره: گل سرخ Rosaceae

تاریخچه نسترن کوهی از گیاهان دارویی ارزشمندی است که مردم اکثر سرزمینها از میوه های این گیاه برای درمان بعضی از بیماریها استفاده می کنند.

از میوه نسترن کوهی میوه بدون دانه و حتی از دانه آن به عنوان دارو یاد شده است. میوه این گیاه سرشار از ویتامین C است و سایر ویتامین ها را نیز دارا می باشد و برای جبران کمبود ویتامینهای بدن استفاده می شود.

در برخی از کشورها از میوه های نسترن کوهی مربا یا مارمالاد تهیه می کنند مواد موثره این گیاه سبب کاهش اسید اوریک و معالجه ناراحتیهای ناشی از نقرس می گردد. از این مواد همچنین برای مداوای تورم کلیه و مجاری ادراری استفاده می شود. روغن دانه های نسترن کوهی در صنایع بهداشتی و آرایشی مورد استفاده فراوانی دارد. صرف نظر از خصوصیات دارویی این گیاه جنبه های زینتی آن در فضای سبز (بخصوص در مناطقی که از نظر شرایط آب و هوایی و خاکی از وضعیت خوبی برخوردار نیستند) در خور توجه بوده و حتی در اغلب اوقات به عنوان پایه برای رزهای زینتی مورد استفاده قرار می گیرد. این گیاه پراکنش زیادی در کشور دارد و حتی در بعضی نقاط به عنوان علف هرز در مزارع رشد می کند.

نسترن کوهی گیاهی درختچه ای و چند ساله است و بطور خودرو در مناطق خشک روی صخره ها و حتی در بوته زارها می روید. ارتفاع آن متفاوت و بسته به شرایط اقلیمی محل رویش 3 – 0.5 متر است. ساقه آن مستقیم و استوانه ای شکل است و انشعابات متعددی دارد که گیاه را پرپشت و استوانه ای شکل می سازد، ساقه ها پوشیده از خارهای خمیده یا قلابی شکل می باشد.

برگهای نسترن کوهی مرکب شانه ای و دندانه داربوده، تعداد برگچه ها فرد و بین 5 تا 11 عدد است. برگچه ها روی دمبرگ مشترکی به طول 2-7 سانتی متر قرار می گیرند. هر برگچه صاف و کبود رنگ بوده , گاهی روی رگبرگ کمی کرک وجود دارد و در رگبرگهای پشت برگچه تارهای غده ای وجود دارد.برگچه ها دارای دندانه های اره ای نوک تیز کشیده رو به بالا می باشند.گلها معطر, به قطر 2-8 سانتی متر بوده و به دنبال یکدیگر بر روی ساقه ظاهر می شوند،دارای یک پایک صاف و کم و بیش خزی به طول 0.5-2.5 سانتی متر و گلبرگها سفید یا صورتی رنگ  هستند . کاسبرگها شانه ای پس از ریختن گلبرگها برگشته و معمولاً بعد از رسیدن میوه خزان کننده خامه بدون کرک یا دارای مقدار کمی کرک می باشد.

میوه آن گرد یا تخم مرغی کوزه ای شکل , کشیده , صاف با رنگ قرمز روشن (در مرحله رسیدگی کامل به رنگ قرمز تیره مایل به قهوه ای) که سینورودون نام دارد و دانه ها در داخل آن قرار دارد. پس از انجام عمل لقاح در گل، جدار برجستگی کوزه ای شکل ضخیم و قرمز رنگ شده، مواد مختلف ذخیره می نماید و Cynorrhodon نامیده می شود.(نام Cynorrhodon به تفاوت به نهنج فرو رفته و کوزه ای شکل اطلاق می گردد). جدار داخلی قسمت کوزه ای شکل، دارای الیاف باریک، نازک و ابریشمی است و در آن فندقه های متعدد بیضوی زاویه دار و بسیار سخت جای دارد که میوه حقیقی گیاه هستند.

زمان گلدهی: اردیبهشت تا مهرالبته درننه کران(1,3,5,6,8)

محل رویش و پراکندگی گیاه

این گیاه در بلوارها، حاشیه جاده ها و در داخل پارکها کشت می شود.

پراکندگی آن در ایران: الموت، قزوین، ارتفاعات البرز، اردبیل، سهند، نیشابور کوه دنا، پل زنگوله، کندوان، دره کرج، نساء،لرستان، اراک، همدان ، گرگان ( مینودشت، بین نوده و شاهرود، علی آباد، بین شاه پسند سابق و بجنورد، جنگل گلستان در ارتفاعات 1000 متری)، مازندران ، گیلان، آذربایجان( دره قطور، قاسملو)، کرمانشاه، زنجان، اصفهان، بختیاری، فارس، کرمان، کردستان (خورخوره سقز، روستای بست از توابع فعلی دیواندره، سرشیو سقز، باخان از توابع مریوان، سلطان احمد در شهرستان مریوان، کوه نکروز از توابع سقز، اویهنگ و خواشت و رشنش، پیر خضران، هشمیز و شیان از توابع سنندج ، چهل چشمه ، قصر شیرین و....)

از نظر ترکیبات شیمیایى در گیاه وجود اسانس روغنى فرار یا روغن مانتول گزارش شده است. به علاوه در اعضاى این گیاه مقدارى تانن مواد رزینى و قند نیز وجود دارد. مالیدن دم کرده آن براى رفع خارش و رفع گازهاى رحم و رفع سستى و عفونت رحم مفید است. مالیدن سوخته گیاه براى تقویت لثه هاى دندان نافع است. پونه بادشکن، ضدنفخ، خلط آور و مفید براى سیاه سرفه، آسم است و سرفه را آرام و خروج خلط را تسهیل مى کند و اثر محرک بر روى ترشح معده دارد و در استعمال خارجى براى رفع لکه هاى جلدى مفید بوده و بخور دادن مقدارى پونه براى درمان سینوزیت مفید است، ضمناً بهتر است پونه با مقدارى کتیرا خورده شود. مقدار خوراک پونه تا هشت گرم بوده و سایر انواع دارویى این گیاه مانند نعناع تهیه و خورده مى شود.این گیاه دارویى از نظر طبیعت طبق نظر حکماى سنتى، گرم و خشک و همچنین براى جلوگیرى از سکسکه و آشفتگى و دل به هم خوردگى و ازدیاد عرق مفید و قاعده آور بوده و به عنوان ضدسم جانوران گزنده سمى بسیار نافع است و معمولاً از شاخه هاى گلدار و برگ آن به صورت دم کرده استفاده مى شود.

گیاهی است علفی یکساله شبیه نعناع ولی کوچکتر دارای ساقه راست کوتاه و خزنده به رنگ قرمز مایل به قهوهای و گل های ریز صورتی سفید و برگ های نرم خاکستری که ارتفاع آن به 10 تا 30 سانتی متر می رسد .پونه از جمله سبزی های خوردنی است که طعمی خوش مزه و مطبوع و طبیعتی گرم وخشک دارد بطور وحشی در صحرا و در کنار رودخانه ها حتی داخل آب می روید.

پونه به اسامی مختلفی نامیده می شود که معروفترین آن ودینه و پودنه وقودنج می باشد. انواع دیگرآن موسوم به خالواش است که در شمال و نواحی گیلان می روید نوعی دیگر پونه کوهی است که ظاهرا مشخصات پونه را دارند ولی با خواص شیمیایی متفاوت و هر سه نوع آن به صورت تازه و خشک کرده در غذا مصرف می شوند.پونه مسکن اعصاب ضد تشنج و هیستری می باشد.

 

* پونه کوهی یا به زبان ترکی (یارپیز)*

گیاهی است خوشبو شبیه مشخصات نعناع و پونه و خالواش که بطور خودرو و در جاهای خشک و زمین های شن زار و دامنه کوهها می روید. در این گیاه مواد چربی و قند تانن و فنول وجود دارد عطر مطبوع ان به علت وجود اسانسی به نام سیمن می باشد که از اویشن و اکالیپتوس و زیره هم به دست می آید.

10 تا 20 گرم ساقه های خشک پونه کوهی را در یک لیترآب دم کنید .آب صاف آن را یک استکان قبل از غذا میل نمایید ازآب دم کرده آن (کمی گرم باشد) در ایام ناراحتی های عصبی با این آب شستشو نمایید و این عمل را تا بهبودی کامل ادامه دهید .نام علمی پونه از واژه لاتین « پولکس» به معنای شپش مشتق شده است.

رومیان قدیم، از پونه برای دفع شپش استفاده می کرده اند و برای این کار یا آنها را در اتاق آلوده سوزانده و یا روی رختخواب می پاشیدند. مالیدن برگهای تازه ی پونه بر روی پوست، حشرات را دفع کرده و حیوانات دست آموز خانگی را از آلوده شدن به شپش حفظ می کند. برای دفع کنه و حشرات، میتوان در محل آغل حیوانات پونه پاشید و یا اینکه با یک جوشانده ی پونه حیوانات را شستشو داد. در گذشته های دور، برای دوره ماهانه عقب افتاده و تنظیم آن از پونه استفاده می شده است.

در نوشته های کلپپر در قرن هفدهم آمده است: '' جوشانده ی گیاه پونه را بنوشید تا پریود عقب افتاده مرتب شود''

باید توجه داشت که حتی مقدار کم روغن پونه سبب از کارافتادگی کلیه، تشنج و اغما می شود و فرد مبتلا هیچگاه به حال نخست باز نمی گردد، از اینروباید از مصرف خودسرانه آن اجتناب کرد برگهای پونه خطر کمتری دارند و گیاه پزشکان، نعنای صحرایی را به جای آن تجویز می کنند.

سرخپوستان آمریکایی، چای پونه را برای درمان دردهای ناشی از گرفتگی عضلات و همچنین مداوای سرماخوردگی مینوشیدند. در انگلستان نیز چای پونه یک شیوه ی درمانی سنتی خانگی برای سرماخوردگی و زکام بوده است. پونه تعریق را در بدن تحریک می کند و به همین سبب یک درمان موثر برای سرماخوردگی است در ‌آشپزی، از پونه برای عطر و مزه دادن به فرنی و همچنین تهیه سس استفاده میشده است، ولی امروزه به علت طعم تند، از پونه استفاده غذایی نمیشود. پونه ماهیچه های رحم را منقبض می کند، بنابراین در دوران حاملگی باید از خوردن آن اجتناب کرد.

زیستگاه طبیعی

گیاه بومی اروپا و غرب آسیاست. در خاکهای حاصلخیز و خمرطوب و خاکهای شن دار و اغلب در گودالهای، کنار نهرها، حوضچه ها و استخرها می روید    

مشخصات ظاهری:

پونه معطر متعلق به خانواده ی نعناع و به شکل بوته های کوتاهی در روی زمین می روید و ساقه مستقیم آن تا 30 سانتیمتر هم رشد می کند. ساقه ی شاخه دار و چهار بر آن دارای برگهای تخم مرغی شکل است که با کرک کم پشتی پوشیده شده اند و به رنگ سبز مایل به خاکستری هستند. لبه های برگها دندانه دار و یا به شکل حلوزونهای دو کپه ای می باشند. پونه بوی تندی شبیه نعناع از خود متصاعد می سازد. در اواخر تابستان، گلهای دو لبه ای آبی رنگ مایل به بنفش در محور برگها شکوفه می کنند و تشکیل حفه های گل فشرده ای را می دهند.

 

* اسپند- اسفند یا (اوزرلیک)

گیاهی است به صورت بوته در بیابان‌ها، نقاط معتدل و سردسیر می‌روید این گیاه در اطراف زنجانٰ همدان و بخصوص در منطقه مغان زیاد دیده می‌شود.

خواص درمانی: مردم به اثر ضد عفونی کنندگی اسفند در زمانهای دور پی برده بودند و در اطراف بستر بیمار و جاهای پر ازدحام از آن دود می‌کردند و بدین طریق محیط را ضد عفونی می‌کردند.

نوشیدن جوشانده ریشه اسفند در هر روز صبح ناشتا برای درمان اگزما مفید می‌باشد.

کسانی که به علت ضعف مثانه یا سستی کمر دچار شب ادراری می‌باشند شب‌ها با خوردن مخلوطی از تخم رازیانه و اسفند و صبح‌ها با خوردن یک یا دو عدد تخم مرغ و کمی عسل شب ادراری آن‌ها درمان خواهد شد.

 

*شیرین بیان*

شیرین بیان گیاهی است چندساله و از خانواده ی بقولات Fabaceae که ارتفاع آن گاها به ۱ تا ۲ متر می رسد. برگ های آن به فرم شانه ای مرکب فرد می باشند که برگچه های آن دارای حالت چسبناکی هستند. گل های شیرین بیان به رنگ های آبی یا آبی متمایل به ارغوانی و گاها زرد دیده می شوند. میوه ی این گیاه از نوع نیام است که معمولا هر میوه دارای ۳ تا ۶ عدد دانه ی لوبیایی شکل می باشد. ریشه ها و ریزوم های این گیاه دارای پوستی قهوه ای رنگ هستند که پس از جدا کردن این پوسته ی خارجی به سایر قسمت های ریشه می رسیم که به رنگ زرد دیده می شوند و دارای طعم شیرینی  می باشند.

پراکنش و نیازهای اکولوژیکی

شیرین بیان در اکثر مناطق جهان بخصوص میان دو عرض جغرافیایی ۳۰ و ۴۵ درجه در نیمکره شمالی زمین  می روید. این گیاه در کشورمان نیز پراکنش بسیار وسیعی دارد و در استان هایی چون خراسان (شمالی و رضوی)، آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل، زنجان، گلستان، کردستان، فارس، اصفهان، تهران و … مشاهده می شود. شیرین بیان بطور کلی گیاهی نورپسند است که در طول رویش به هوای گرم و رطوبت متوسط نیاز دارد.

کاشت، داشت و برداشت

تکثیر رویشی (تقسیم ریزوم و ریشه) روش تجاری تکثیر شیرین بیان می باشد اما این گیاه را بوسیله ی بذر نیز می توان تکثیر نمود که در اینجا به تکثیر رویشی این گیاه می پردازیم. در فصل پائیز (آبان ماه) ریزوم گیاهان ۳ تا ۴ ساله را پس از خروج از خاک به قطعات ۱۵ تا ۲۵ سانتی متری تقسیم می کنند. این قطعات را در ردیف هایی با فاصله ی ۶۰ تا ۸۰ سانتی متر و با فاصله ی۳۰ تا ۴۰ سانتی متر از یکدیگر کشت می نمایند. پس از کاشت بایست به سرعت آبیاری صورت بگیرد.

شیرین بیان یکی از گیاهان دارویی است که بیشتر بصورت بهره برداری از طبیعت به بازار مصرف می رسد و کمتر مورد کشت و کار قرار می گیرد و جالب است که بدانیم ریشه ی این گیاه بصورت خشک شده یا عصاره، یکی از مهمترین اقلام صادراتی کشورمان در بخش گیاهان دارویی است و در بسیاری از کشورهای اروپایی نظیر انگلیس، آلمان، بلژیک، فرانسه و … مورد کشت وسیع قرار می گیرد.

برداشت ریشه های این گیاه در فصل پائیز سال سوم یا چهارم صورت می گیرد. این عمل در سطوح کوچک با استفاده از بیل و در سطوح وسیع توسط ماشین های مخصوص انجام می شود.قسمت مورد استفاده ی این ریشه های این گیاه هستند که دارای ترکیبات مختلفی می باشند. مهمترین ترکیب موجود در ریشه های این گیاه اسید گلیسریزیک است که ۵۰ بار از شکر شیرین تر می باشد و مقدار آن با توجه به شرایط محیطی و واریته ی گیاه بین ۵ تا ۲۰ درصد می باشد.

خواص درمانی و کاربرد

مهمترین خواص درمانی ریشه های این گیاه عبارتند از: ملین،خلط آور، مدر، درمان کننده ی زخم معده و اثنی عشر، موثر در درمان بیماری های دستگاه تنفس مانند برونشیت و التهاب نای و … در داروسازی از عصاره ی ریشه ها برای شیرین کردن طعم داروها بصورت گسترده استفاده می شود.

احتیاطات مصرف: مصرف بی رویه ی ریشه های این گیاه بدلیل تحریک غدد فوق کلیوی و ترشح بیش از اندازه ی هورمون آلدسترون ممنوع اعلام گردیده است. این حالت سبب عوارضی چون اختلال در فعالیت های متابولیسمی، بالا رفتن فشار خون  و … می گردد. مصرف این گیاه در دوران بارداری و شیردهی منع شده است.

نحوه ی مصرف: ۱ تا ۴ گرم از پودر ریشه ها را بصورت دمکرده و یا جوشانده به تعداد سه مرتبه در طول روز استفاده می کنیم.

 

* تاج ریزی یا به زبان ترکی (قوش اوزومی)

نام علمي اين گياه،Solanum nigrum  است كه در بيشتر مناطق ايران ديده مي‌شود و در پرديس دانشگاه فردوسي مشهد هم وجود دارد. ساير انواع تاج‌ريزي عبارتند از:

Solanum alatum : ميوه آن قرمز است و بيشتر در جنوب و جنوب‌غرب ايران مي‌رويد.

Solanum luteum : ميوه آن زرد تا قرمز است و به‌ جُز شمال و شمال‌شرق، در بقيه مناطق ايران ديده مي‌شود.

Solanum olgae: ميوه آن نارنجي تا قرمز است و در شمال‌شرق ايران مي‌رويد.

ميوه همه تاج‌ريزي‌ها ابتدا سبزرنگ است و هنگام رسيدن، رنگين مي‌شود. گرچه تاج‌ريزي سياه، بيشترين پراكندگي را در ايران دارد اما آنچه اغلب در بازار گياهان دارويي رواج دارد، ميوه‌هاي خشك‌شدة سه گونة نام‌برده‌شده در بالا است. علاوه بر تاج‌ريزي‌هاي يكسالة فوق‌الذكر، گونه‌هاي چندسالة ديگري هم در ايران يافت مي‌شوند كه كمتر مورد استفادة دارويي قرار مي‌گيرند.

تاج‌ريزي به نام سگ‌انگور هم شناخته مي‌شود ولي در كتاب‌هاي قديمي طب سنتي از آن به عنوان عنب‌الثعلب (انگور روباه) ياد شده است.

خواص و كاربرد:

طبيعت تاج‌ريزي، بسيارسرد و خشك است. اين گياه، كاهنده تب، بندآورنده خون، ضدّ درد، مُسكن، مُليّن، مُدر، مُعرّق، مخدّر، ضد روماتيسم، ضدسرفه و ضدآسم است. خوردن مقدار كمي از ميوه رسيده و تازه آن برای رفع يبوست، مناسب است. براي بهره‌برداري از اين گياه، مصرف روزانه سه‌مرتبه از دو تا چهار گرم خشك‌شدة آن به‌صورت دم‌كرده، توصيه شده است. ميوه خشك‌شده تاج‌ريزي‌هاي رنگين (زرد، نارنجي و قرمز)، يكي از اقلام دارويي معروف "جوشانده يا خورده‌جوشانده" است كه معمولاً همراه با پرسياوش، گل زوفا، گل بنفشه، ختمي خبازي، عناب و سپستان مورد استفادة فراوان قرار مي‌گيرد. اين داروي تركيبي، در طب سنتي بسيار رايج است و به عنوان تب‌بُر، مُسكّن و مُليّن، به‌خصوص براي كودكان به كار مي‌رود.

برگ‌ها و سرشاخه‌هاي گُل‌دار اين گياه، سمّي محسوب مي‌شود و در مواد مختلفي اغلب به صورت استعمال خارجي استفاده مي‌گردد. كُمپرس دم‌كرده و بخور خشك‌شدة آن، براي زكام، آب‌ريزش شديد و سردرد، مفيد است. همچنين ماليدن جوشاندة آن، براي تسكين كوفتگي و ضرب‌ديدگي عضلات و رفع برخي خارش‌ها مناسب است. له‌شدة برگ و سرشاخه‌هاي گلُ‌دار تازه آن، به صورت استعمال خارجي براي ازبين‌بردن ورم‌هاي گرم، تسكين دردهاي روماتيسمي و مفصلي، سوختگي‌هاي ناشي از آتش، زخم آبله، ورم‌ها و دردهاي سرطاني، سودمند است.

احتياط

به علت وجود ماده سمي سولانين در اين گياه، مصرف آن بايد به مقدار كم و در بازه زماني كوتاهي صورت گيرد. سمّيت آن در برگ‌ها و سرشاخه‌هاي گُل‌دار، بيشتر است؛ لذا در مصرف بيش از حد مجاز آن بايد جانب احتياط را مراعات كرد. (باشگاه خبرنگاران)

* نکته: شناسایی این گیاهان دارویی، حاصل تحقیقات دانشمندان و محققان ایران و خارجی بوده که سالها برای بدست آوردن انواع خواص این گیاهان که در گذشته نیز در طب سنتی کاربرد داشته، مورد آزمایش و مطالعه قرار داده و امروزه از این گیاهان، میوه جات و سبزیجات وحشی که بیشتر مناطق کوهپایه ای و کوهستانی کشورمان از جمله دشت مغان شناسایی شده برای معالجه انواع بیماری ها استفاده می شود. که پایگاه اطلاع رسانی آران مغان با جمع آوری مطالب و استناد به دانشنامه ویکی پدیا و... به بازنشر آن کرده است.

فهرست گياهان دارويي شناخته شده در منطقه مغان

اسامی گیاهان دارویی و خواص آنها که در منطقه مغان شناخته شده است:

 

شیر سنگ - سودَین (فرفیون): ساقه اش برای رنگ کردن پشم بکار می رود به این گیاه شیر سنگ نیز می گویند

 

پنيرك: گياهي است پايا به ارتفاع 60-20 سانتيمتر و پوشيده از كركهاي دراز كه به حالت وحشي در جنگلها و اراضي باير مي‌رويد.

به علاوه به منظور استفاده‌هاي درماني كم و بيش پرورش مي‌يابد. ريشه آن گوشتدار، سفيد رنگ و ساقه آن راست و استوانه‌اي كل است.

برگ هاي متناوب بزرگ، با دمبرگ دراز، شامل 5 تا 7 لوب دندانه‌دار و گلهايي به رنگي گلي مايل به بنفش با تزييناتي از خطوط تيره دارد. قسمت مورد استفاده آن، برگ، گل و حتي گياه كامل است. در نواحي مختلف به تفاوت گونه‌هاي مجاور يا واريته‌هاي ان نيز به مصارف درماني مي‌رسد.

در استعمال خارجي، ريشه و برگ له شده پنيرك، جهت رفع التهاب‌هاي سطح بدن، با قرار دادن بر روي عضو و همچنين براي رفع جوش صورت و دانه‌هاي جلدي بكار مي‌رود. ضمناً درد و ناراحتي‌هاي محل جوش و دانه‌ها را تسكين مي‌دهد.

از برگ اين گياه، لوسيون‌هاي بهداشتي جهت تسكين تحريكات پوست صورت و تامين لطافت آن به صور مختلف ساخته مي‌شود كه يكي از آنها، تهيه دم‌كرده‌اي از يك مشت برگ در يك ليتر آبجوش است.

 

 

پوست انار: پوست انار ، دمل دندان را باز می کند

 

 

گل ختمی: گل ختمی را برای درمان ورم معده مصرف می کنند و همچنین خیس کرده با آبش مریشها را اماله می کنند. و برای درمان دل درد بچه ها نیز مفید است.

 

دم گیلاس: دم گیلاس هم به عنوان مُدر مصرف می شود و هم برای سلامت دندانها

 

کاکل ذرت: كاكل ذرت را قبل از رسیدن كامل میوه یعنی قبل از پژمرده شدن آن می چینند و به سرعت خشك می كنند. كاكل ذرت بعد از خشك شدن رنگ قهوه ای پیدا می كند.

برای درست كردن دم كرده كاكل ذرت ،‌مقدر 30 گرم از آ ن را در یك لیتر آب جوش ریخته و به مدت پنج دقیقه دم کنید

- كاكل ذرت دارای مقدار زیادی پتاسیم است، به همین دلیل دم كرده آن ادرار آور است و آرام كننده دستگاه ادراری است

- درد و ناراحتی های دستگاه ادراری را تسكین می دهد

- سنگ مثانه ،‌التهاب و درد مثانه را از بین می برد

- كاكل ذرت بطور كلی دستگاه ادراری را تمیز می كند

به غیر از كاكل ذرت از برگ ، ریشه وساقه بلال نیز استفاده طبی به عمل می آید

- جوشانده ساقه وسط بلال خونریزی بینی را بند می آرود

- برای دفع سنگ مثانه از جوشانده برگ های ذرت استفاده كنید

- جوشانده ریشه ذرت برای سوزش مجاری ادراری مفید است

- جوشانده وسط ذرت درد شكم و معده را از بین می برد

- در قدیم برای معالجه سوزاك از جوشانده ساقه بلال استفاده می كردند

 

 

گل آفتابگردان: هم شاش بند را علاج می کند و هم ملین خوبی است

 

 

پوست گردو: برای زخم معده مصرف می شود

 

دَم گل سرخ: برای دل درد بکار می رود

 

نوروز گولی: عطرش مفید است و انسان زکام نمی شود

 

برگ درخت شفتالو: برگ درخت شفتالو سودمند است،بر دفع کرم شکم اولا (کدودانه) را و طریق آن است که او را خورد کرده بکوبند و بر ناف ضماد کنند و اگر کسی را در گوش کرم پدیدار آید او را کویند و آب او را بگیرند و در گوش بچکانند،کرم را بکشد. (صید نه ابوریحانص ۲۸۳)

 

 

زالزالک: زالزالک و یا کویج با نام علمی Crataegus aronia یکی از گیاهانی است که در ایران از جمله در بلندی‌ های بالای 2500 متر می ‌روید. این گیاه دارای دو نوع سفید و قرمز می باشد.

بد نیست بدانید در شمال ایران گونه‌ های وحشی زالزالک به شکل خودرو در جنگل ‌ها می‌ روید که به آن " ولیک" می گویند.

این میوه اگر چه جثه ‌ای کوچک دارد ولی بسیار پُرفایده و مغذی است و به رنگ ‌‌های زرد و نارنجی در اکثر نواحی معتدل می‌ روید.

رسیده ی این میوه، شیرین، گوشتی و دارای هسته ‌های زرد رنگ فراوان است که اگر با احتیاط مصرف نشود هسته‌ های آن می ‌تواند قاتل دندان‌‌ های شما باشد.

زالزالک و قلب شما

این میوه علاوه بر ویتامین‌ های A ، B، C و تانن دارای کلسیم و مختصری پکتین است که برای تقویت قلب و معده بسیار توصیه می ‌شود. مهم‌ ترین اثر زالزالک روی قلب، تنظیم کردن حرکات نامنظم آن است و از تپش قلب و ضربان شدید آن جلوگیری می ‌کند.

در اغلب کشورهای اروپایی خصوصا آلمان برای درمان بی ‌نظمی ضربان قلب از گیاه زالزالک استفاده می ‌شود. همچنین زالزالک در درمان آنژین و تصلب شرایین(سفت شدن دیواره رگ‌ ها)‌ بسیار کاربرد دارد.  
عصاره ی زالزالک

خاصیت آنتی اکسیدانی عصاره ی زالزالک

تحقیقات جدید نشان می ‌دهد که زالزالک آنتی ‌اکسیدان بسیار قوی محسوب شده و می‌ تواند به عنوان یک مکمل غذایی مقوی عمل کرده و در تنظیم وزن، گلوکز خون و التهاب نقش داشته باشد.

محققان آمریکایی طی بررسی‌ هایی که روی زالزالک انجام دادند، دریافتند این میوه به خاطر داشتن مقادیر بالایی از مواد آنتوسیانین، بسیار مفید است و در رنگ های مختلف این میوه آنتوسیانین های زیاد و متفاوتی یافت می ‌شود که دانه‌ های زالزالک را از فشار اکسایشی نور خورشید حفظ می ‌کنند.

خوردن زالزالک بدن ما را از موقعیت ‌های زیان ‌آور مانند قرار گرفتن در معرض آلودگی و رادیکال ‌های آزاد حفظ می کند.

به عبارتی تحقیقات نشان می ‌دهد مصرف زالزالک در درمان برخی بیماری ‌ها، از سرطان گرفته تا چاقی، اثر مثبت می گذارد و این تاثیر به دلیل خواص ضد‌ التهابی ماده ی آنتوسیانین موجود در آن است، به طوری که ثابت شده بسیاری از بیماری ‌ها به دلیل التهاب‌ های کنترل نشده ‌ای است که دامنگیر ما می ‌شود.

مواد موجود در زالزالک قند خون و عملکرد انسولین خون را بهبود می ‌بخشد.

به نقل از Sience Daily، محققان در زمینه ی تاثیر زالزالک و خواص آن، تحقیقات خود را روی موش ‌هایی انجام دادند که از پیش مبتلا به دیابت بودند.

آن‌ ها ابتدا به 18 موش نر، حدود 6 ماه غذای سرشار از قند میوه دادند سپس آن‌ ها را دو گروه کردند؛ به یک گروه آب خالص و به گروه دوم مخلوط آب و عصاره ی زالزالک دادند و این کار را تا 6 ماه ادامه دادند و وزن و چربی بدن، قند خون و شاخص‌ های مولکولی التهابی آن ‌ها را مورد بررسی قرار دادند.

در انتها محققان به این نتیجه رسیدند موش‌ هایی که مخلوط آب و عصاره زالزالک مصرف کرده بودند، نسبت به گروه دیگر، از کاهش وزن بیشتر، چربی کم‌ تر ، قند خون و تر ی‌گلیسیرید پلاسمای پایین ‌تر و چربی LDL کم‌ تری برخوردار بودند.

این تغییرات در انسان ‌ها باعث کاهش احتمال ابتلا به دیابت و بیماری های قلبی عروقی می شود و مشکلات التهابی را کاهش می دهد.

یکی از مواد مفید موجود در زالزالک فلاونوییدهایی می ‌‌باشند که نسبت به رنگ میوه شدت اثرات آنتی ‌اکسیدانی آن ها تغییر می ‌کند. میوه‌ های قرمزرنگ دارای اثر قوی، صورتی اثری ضعیف و زرد اثر ضعیف ‌تری دارند.

گل زالزالک

علاوه بر میوه ی زالزالک از گل آن نیز برای درمان استفاده می‌ شود. گل زالزالک برای درمان تشنج مفید بوده و حرکات نامنظم قلب را تنظیم می ‌کند. لذا دم ‌کرده ی آن برای درمان بیماری‌ های مزمن قلب استفاده می ‌شود.

زالزالک و دیابت

نتایج یک پژوهش نشان داد: مصرف خوراکی زالزالک در دیابت قندی باعث کاهش گلوکز و LDL کلسترول سرم می ‌شود.

این مطالعه با اثر مصرف خوراکی سرشاخه‌ ی زالزالک بر غلظت گلوکز و لیپید‌های سرم و تراکم سلول ‌های بتا در موش ‌های صحرایی دیابتی توسط دکتر مهرداد روغنی، عضو گروه فیزیولوژی مرکز تحقیقات گیاهان دارویی دانشکده پزشکی دانشگاه شاهد بررسی شد.

یافته‌ های این مطالعه حاکی است در گروه دیابتی درمان شده با گیاه، غلظت گلوکز سرم به طور معنی ‌دار در هفته‌ های سوم و ششم کمتر از گروه دیابتی بود.

کاهش سطح گلوکز و لیپید‌های سرم در بیماران دیابتی با استفاده از گیاهان دارویی از اهمیت زیادی برخوردار است. خلاصه ی این پژوهش در مجله ی غدد درون ریز و متابولیسم ایران انجام شد

دیگر خواص زالزالک

این میوه به علت غنی بودن از اسید تارتاریک و اسید مالیک نیز در مواقع کم‌ خونی و سل اثر نیکویی دارد.

زالزالک به دلیل آن که دارای مقدار زیادی تانن است بسیار قابض بوده و می ‌توان آن را جهت درمان اسهال‌ های خونی به کار برد.

البته نوع کوهی آن قابض ‌تر از سنجد است و از خونریزی معده نیز جلوگیری می‌ کند.

رنگ زرد و صورتی این میوه در بدن تبدیل به ویتامین A می ‌شود و اشتها را زیاد می ‌کند.

البته این میوه را وقتی که کاملا رسیده و رنگ انداخته مصرف کنید تا دچار ناراحتی ‌های گوارشی ناشی از خام بودن میوه نشوید.

زالزالک خشک شده

 زالزالک اگر به خوبی خشک شود تنها مقداری از ویتامین C ی خود را از دست می ‌‌دهد ولی دیگر ترکیبات شیمیایی خود را حفظ می ‌کند. لذا برای نگهداری زالزالک خشک باید آن را در محلی که هوایش دائما عوض می ‌شود نگه داشت.

البته در مقایسه، میوه ی تازه ی زالزالک اثرات نیکوتری دارد و می‌‌ تواند به ازدیاد شیر مادران شیرده و افزایش کیفیت آن بیفزاید.( ویکی پدیا- ایسنا- جام جم)

گردآوری: مرتضی بری

منابع:

- ویکی پدیا

- سایت سلامت

- سایت تندرستی

- تبیان

- سایتهای خبری باشگاه خبرنگاران جوان، ایسنا، جام جم، ارس تبار